Tưới tiêu tiết kiệm nước trong mùa khô hạn

Mùa khô năm nào cũng đến, nhưng mỗi năm lại khắc nghiệt hơn: mực nước giếng xuống thấp, kênh mương cạn sớm, ở vùng ven biển còn thêm nước mặn xâm nhập. Với người làm nông, nước không chỉ là chi phí mà còn là điều kiện sống còn của vụ mùa. Tin vui là phần lớn lượng nước thất thoát trên đồng ruộng có thể giảm được bằng những thay đổi không quá phức tạp. Bài viết này gợi ý cách tưới tiết kiệm nước, từ việc nhỏ như đổi thời điểm tưới cho tới chọn máy bơm và hệ thống tưới phù hợp.

Vì sao tưới tiết kiệm nước trở nên cấp thiết

Tưới theo thói quen, bơm cho đầy ruộng hoặc tưới tràn gốc là cách làm quen thuộc, nhưng nó hao nước rất lớn. Một phần nước chảy tràn ra mương, một phần ngấm xuống sâu dưới tầm rễ, một phần bốc hơi dưới nắng. Cây thực sự hấp thụ chỉ là một phần của tổng lượng nước đã bơm. Khi mùa khô kéo dài, phần hao phí này có thể là khác biệt giữa đủ nước cho cả vụ và phải bỏ dở giữa chừng.

Ngoài chuyện khan hiếm, tiết kiệm nước còn giúp giảm tiền điện hoặc tiền dầu chạy bơm, giảm xói mòn và rửa trôi phân bón, đồng thời hạn chế sâu bệnh do ruộng quá ẩm. Vì vậy, đây là khoản tiết kiệm nhiều tầng chứ không chỉ riêng tiền nước.

Nguyên tắc cốt lõi: tưới đúng lúc, đúng chỗ, đúng lượng

Mọi hệ thống tưới, dù thô sơ hay hiện đại, đều xoay quanh ba câu hỏi. Tưới lúc nào cây cần nhất? Tưới vào đâu để rễ hấp thụ được? Tưới bao nhiêu thì đủ mà không dư? Trả lời được ba câu này thì dù chỉ dùng ống và vòi cũng đã tiết kiệm đáng kể.

• Đúng lúc: tưới sáng sớm hoặc chiều mát để giảm bốc hơi, tránh tưới giữa trưa.
• Đúng chỗ: đưa nước tới vùng rễ, không tưới ướt cả lối đi và cỏ dại.
• Đúng lượng: dựa vào giai đoạn sinh trưởng, loại đất và thời tiết, không tưới cố định mỗi ngày.

Muốn biết đất còn ẩm hay không, bà con có thể dùng cách đơn giản: bới nhẹ lớp đất xuống khoảng một gang tay, nắm đất lên, nếu nắm không dính tay và vỡ vụn là đất đã khô. Với diện tích lớn, cảm biến độ ẩm đất giá không cao sẽ cho kết quả chính xác hơn.

Các phương pháp tưới phổ biến và khi nào nên dùng

Mỗi phương pháp phù hợp với một loại cây và địa hình. Bảng sau tóm tắt để bà con so sánh.

Với lúa, kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ là hướng đi đáng quan tâm. Thay vì giữ nước ngập liên tục, bà con cho nước vào rồi để ruộng tự khô dần đến một ngưỡng nhất định mới tưới lại. Cách làm này giúp tiết kiệm nước, rễ lúa ăn sâu và khỏe hơn, đồng thời giảm lượng khí nhà kính từ ruộng. Cần áp dụng đúng giai đoạn và theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông tại địa phương.

Chọn máy bơm phù hợp để không lãng phí điện, dầu

Máy bơm là trái tim của hệ thống tưới. Chọn sai công suất là lỗi rất phổ biến: bơm quá yếu thì không đủ áp, bơm quá lớn thì tốn năng lượng và nước chảy xối xả. Có bốn thông số bà con cần nắm khi chọn:

1. Lưu lượng cần thiết, tính theo diện tích và số giờ tưới mỗi lần.
2. Cột áp tổng, gồm độ cao đẩy nước, tổn thất ma sát trong ống và áp lực cần thiết tại béc tưới.
3. Nguồn năng lượng sẵn có: điện lưới, dầu diesel, xăng hay năng lượng mặt trời.
4. Chất lượng nước nguồn: nước có phù sa, cát hay rong rêu cần bơm và bộ lọc chịu mài mòn tốt.

Với vùng xa lưới điện hoặc điện đắt, bơm chạy bằng tấm pin mặt trời đang là phương án đáng cân nhắc. Máy hoạt động tốt nhất đúng vào lúc nắng mạnh, khi cây cũng cần nhiều nước. Chi phí ban đầu cao hơn bơm điện, nhưng gần như không tốn tiền năng lượng và ít phải bảo trì. Bà con nên nhờ đơn vị tư vấn tính toán số tấm pin và công suất bơm dựa vào độ sâu giếng, độ cao đẩy và số giờ nắng thực tế.

Giảm thất thoát nước ngay trên đồng ruộng

Ngoài hệ thống tưới, còn nhiều cách giữ nước đơn giản mà hiệu quả:

• Phủ rơm, vỏ trấu hoặc màng phủ nông nghiệp lên mặt luống để giảm bốc hơi và hạn chế cỏ dại.
• Tạo bờ bao, làm luống có độ dốc nhẹ hợp lý để nước không chảy tràn.
• Cải tạo đất bằng phân hữu cơ, vì đất giàu mùn giữ nước tốt hơn đất nghèo.
• Kiểm tra đường ống, van, mối nối định kỳ, vì rò rỉ nhỏ kéo dài thất thoát lượng nước lớn.
• Trồng cây che bóng hoặc cây chắn gió quanh vườn ở nơi nắng gió mạnh.
• Gom nước mưa vào ao hoặc bể chứa vào mùa mưa để dùng dần khi khô hạn.

Một thói quen đáng tập là đi một vòng quanh ruộng hoặc vườn mỗi buổi sáng. Nhìn vết ẩm trên mặt đất, màu lá và các mối nối ống giúp phát hiện sớm chỗ rò, béc tắc hay vùng tưới không tới, trước khi chúng gây thiệt hại thực sự cho cây trồng.

Việc ghi chép cũng rất có ích. Bà con chỉ cần ghi ngày tưới, thời gian bơm, thời tiết và tình trạng cây. Sau một vụ nhìn lại, sẽ thấy khoảng thời gian nào đang tưới thừa hoặc thiếu, từ đó điều chỉnh vụ sau.

Lưu ý khi vùng bị nhiễm mặn

Ở những vùng ven biển và cuối nguồn, mùa khô còn đi kèm nguy cơ nhiễm mặn. Trước khi bơm nước vào ruộng hay vườn, nên đo độ mặn của nguồn nước, vì chỉ vài ngày tưới nước mặn có thể gây hại nặng cho cây. Hãy theo dõi bản tin dự báo xâm nhập mặn của cơ quan chức năng để lấy nước vào thời điểm độ mặn thấp, tích trữ vào ao hoặc bể có lót đáy, đóng kín cống khi nước mặn vào. Một số cây có khả năng chịu mặn khác nhau, nên tham khảo cán bộ khuyến nông để chọn giống và lịch xuống giống hợp lý.

Bảo dưỡng hệ thống tưới trước mùa khô

Đầu mùa khô là thời điểm nên kiểm tra tổng thể. Chạy thử máy bơm, kiểm tra phớt, cánh bơm, dây điện, dầu nhớt và lọc. Súc rửa đường ống để loại bỏ cặn, súc béc tưới và thay các béc bị mòn, vì béc mòn phun nước không đều gây lãng phí. Với hệ thống nhỏ giọt, xả cuối ống định kỳ và vệ sinh bộ lọc lưới, lọc đĩa. Việc này mất vài giờ nhưng giúp tránh hỏng giữa lúc cây đang cần nước nhất.

Lời kết

Tưới tiết kiệm nước không đòi hỏi phải đầu tư ngay một hệ thống đắt tiền, bà con có thể bắt đầu từ việc đổi giờ tưới, phủ gốc và sửa chỗ rò, rồi nâng cấp dần theo khả năng. Nếu cần tư vấn chọn máy bơm, bơm năng lượng mặt trời hay thiết bị tưới theo từng loại cây, AIVA Agri sẵn sàng hỗ trợ. Bà con liên hệ hotline hoặc Zalo 0703 270 450, kỹ sư sẽ tư vấn và bàn giao thiết bị tận nơi.